TERAPIA SUGESTYWNA (Suggestive therapy) – Usunięcie symptomów poprzez sugestię hipnotyczną.

TESTY ODRUCHÓW (Reflexive tests) – Patrz: Testy przedhipnotyczne.

TESTY PRZEDHIPNOTYCZNE (Prehypnotic tests) – Testy oparte o odruchy, którym towarzyszy sugestia doprowadzenia do pewnych rezultatów.

TERAPEUTYCZNY (Therapeutic) – Należący do sztuki leczenia, leczący.

TRANS (Trance) – Stan głębokiej abstrakcji.

TRANSFERENCE – Nauka stworzona przez profesora J. M. Charcota.

TRAUMA – Zranienie, szok lub wynikający z tego stan.

TRWANIE TRANSU (Trance duration) – Czas spędzony w stanie hipnotycznym.

UBEZPIECZENIE HIPNOTYCZNE (Hypnotic insurance) – Kod ustalony przez operatora (prowadzącego), przeniesiony na podmiot (klienta) w celu momentalnego przywrócenia go do stanu hipnozy.

UJŚCIE EMOCJONALNE (Emotional outlet) – Wzór zachowania uformowany w celu uwolnienia napięcia emocjonalnego.

UKŁAD NERWOWY AUTONOMICZNY WEGETATYWNY (Autonomic nervous system) – Część obwodowego układu nerwowego, regulująca odruchy bezwarunkowe (mimowolne), szczególnie te, które związane są z czynnościami pokarmowymi, naczyniowymi i reprodukcyjnymi.

USUNIĘCIE SYMPTOMU (Symptom removal) – Usunięcie bólu, wskazującego na określony stan.

USZTYWNIENIE (Rigidity) – Napięcie mięśni.

UWARUNKOWANY PODMIOT (Conditioned subject) – Osoba, która została poddana indukcji hipnotycznej.

UZDROWICIEL (Faith healer) – Osoba lecząca choroby za pomocą wierzeń religijnych i modlitwy.

WARUNKOWANIE (Conditioning) – Seria indukcji prowadząca do akceptacji różnych rzeczy i idei przez podświadomy umysł podmiotu uwarunkowanego.

WARUNKOWANIE WSTĘPNE (Preconditioning) – Psychologiczne wrażenie, jakie wywierasz na podmiocie odnośnie hipnozy.

WIOTKOŚĆ (Flaccidity) – Zwiotczenie, brak napięcia w mięśniach u osób zrelaksowanych w hipnozie.

WOLA (Will) – Myśl przekazana przez podświadomość, która staje się rzeczywistością.

WOLNE SKOJARZENIE (Free association) – Spontaniczne, nieograniczone skojarzenia swobodnie powiązanych idei lub obrazów mentalnych, których sekwencja czy ciągłość nie jest specjalnie racjonalna.

ZAWIESZENIE CZYNNOŚCI ŻYCIOWYCH (Suspended animation) – Okresowe zawieszenie czynności życiowych.

ZNIECZULENIE (Anesthesia) – Nieczułość na ból.

ZNIECZULENIE DŁONI (Glove anesthesia) – Utrata czucia w części ciała obejmowanej przez rękawiczkę.

ZNIEKSZTAŁCENIE CZASU (Time distortion) – Niewyjaśniony upływ czasu u podmiotu podczas stanu hipnotycznego.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

RACJONALIZACJA (Rationalization) – Ocenianie w połączeniu z odpowiednią analizą.

RAPORT (Rapport) – Relacja harmonii, komfortu, zgody; stan bycia w harmonii ze swoim podmiotem.

REINKARNACJA (Reincarnation) – Wiara w powrót do życia.

REZULTAT (Effect) – Okoliczność stworzona przez sugestie hipnotyczne.

RZECZYWISTOŚĆ (Reality) – Prawdziwy stan rzeczy.

SAMOKONTROLA (Self-control) – Świadoma autosugestia.

SAMOHIPNOZA (Self-hypnosis) – Wprowadzanie samego siebie w stan hipnozy.

SCEPTYK (Skeptic) – Osoba, która wątpi lub niedowierza.

SEN LETARGICZNY (Lethargic sleep) – Stan lekkiej hipnozy, charakteryzujący się niewielką posthipnotyczną kontrolą lub jej zupełnym brakiem; pierwszy stan hipnozy.

SKALA DAVISA-HUSBANDA – Wykres głębi stanów hipnotycznych.

SKOJARZENIA SŁOWNE (Word association) – Psychiczna reakcja na bodziec słowny.

STAN LUNATYCZNY (Somnambulistic state) – Stan głębokiej relaksacji; trzeci i ostatni stan hipnotyczny; zwykle cel hipnotyka w pracy z podmiotem.

STAN TRANSU (Trance condition) – Stan bycia zahipnotyzowanym.

SUGESTIA (Suggestion) – Idea przedstawiana podmiotowi do bezkrytycznej akceptacji.

SUGESTIA HETERO (Heterosuggestion) – Sugestie wypowiedziane przez prowadzącego i skierowane do podmiotu.

SUGESTIA POSTHIPNOTYCZNA (Posthypnotic suggestion) – Sugestie przedstawione podczas stanu hipnozy, które mają pozostać po wyburzeniu z hipnozy.

SUGESTIA PRESTIŻOWA/prestiżu (Prestige suggestion) – Sugestia chętnie akceptowana w oparciu o poziom prestiżu operatora.

SUGESTIA PRZEDHIPNOTYCZNA (Prehypnotic suggestion) – Sugestia wizualna lub werbalna stosowana dla indukcji warunków hipnotycznych.

SUGESTIA SNU (Instate sleep suggestion) – Metoda automatycznego indukowania snu w kontroli posthipnotycznej.

SUGESTIA ZAPOBIEGAWCZA (Precautionary suggestion) – Patrz: Ubezpieczenie hipnotyczne.

SZKOŁA NANCY (School of Nancy) – Idee sponsorowane przez A. A. Liébaulta I H. Bernheima; ustanowienie naukowej hipnozy, nazwanej tak ze względu na lokalizację: w Nancy, we Francji.

ŚLEPA PLAMA (Blind spot) – Miejsce w polu widzenia, w którym nie dochodzi do rozpoznania.

ŚWIADOMA AUTOSUGESTIA (Conscious autosuggestion) – Trwanie w świadomości wrażeń zdobytych poprzez podświadomy trening.

ŚWIADOMA KONTROLA POZIOMU (Conscious level control) – Zasady autosugestii w stanie świadomym.

ŚWIADOMA WOLA (Conscious will) – Wyimaginowana siła psychiczna.

ŚWIADOME PRZYWOŁANIE (Conscious recall) – Pamięć.

ŚWIADOME ZNIEKSZTAŁCENIE (Conscious distortion) – Reakcje na zmysły zmniejszone przez ingerencję w czasie stanu świadomego.

ŚWIADOMY (Conscious) – Stan świadomości związany ze stanem wewnętrznym lub z faktem zewnętrznym.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

NACZYNIORUCHOWY (Vasomotor) – Czynność fizyczna, nad którą podmiot nie ma kontroli.

NAGRANIA SENNE (Sleep recordings) – Nagrania i taśmy przygotowane w celu wykorzystania ich do indukcji stanu hipnotycznego.

NARKOHIPNOZA (Narcohypnosis) – Patrz: Hipnoza narkotyczna.

NARZĘDZIA (Plants) – Osoby uważane za narzędzia w hipnozie estradowej.

NARZĘDZIE MECHANICZNE (Mechanical device) – Przezdmiot, taki jak hipnodysk, stosowany do indukcji stanu hipnotycznego.

NERWOWY SEN (Nervous sleep) – Stan hipnotyczny, w którym świadomość jest nieaktywna, podczas gdy podświadomość jest czujna i podatna na sugestie.

NIEPOKÓJ (Anxiety) – Bolesna niepewność umysłu.

NORMALNY SEN (Normal sleep) – Stan, w którym świadomość śpi normalnie.

OBIEKTYWNOŚĆ – Zdolność do postrzegania zdarzeń, idei i zjawisk jako zewnętrznych i oddzielonych od własnej świadomości, oderwanych i nieosobistych.

ODREAGOWANIE (Abreaction) – Wyładowanie emocjonalne na wspomnienie urazu psychicznego.

ODRUCH WARUNKOWY (Conditioned reflex) – Odruch, który odpowiada automatycznie.

OKOLICZNOŚĆ POSTTRANSOWA (Post transe condition) – Stan, w którym podmiot świadomie utrzymuje pewien stopień podatności na wpływy.

OKULTYZM (Occult) – Niewidoczne, poza zasięgiem zwyczajnej wiedzy.

OPERATOR – Hipnotyk.

PANACEUM – Lek na wszystko.

PERCEPCJA EXTRASENSORYCZNA (E.S.P. – Extra Sensory Perception) – Percepcja, która nie jest przekazywana przez narządy sensoryczne.

PŁYN MAGNETYCZNY (Magnetic fluid) – Patrz: fluidyzm.

PODATNOŚĆ (Susceptibility) – Zdolność przyjmowania wrażeń, wrażliwość.

PODMIOT (Subject) – Osoba, biorąca udział w eksperymencie lub teście.

PODMIOT BEZWARUNKOWY, INSTYNKTOWNY (Unconditioned subject) – Osoba, która nigdy wcześniej nie spotkała się z procesem hipnotycznym.

PODŚWIADOMA KONTROLA (Subconscious control) – Sugestia automatyczna.

PODŚWIADOMY (Subconscious) – Natura działania umysłu jeszcze nie  obecnego w świadomości.

PÓŁSEN (Twilight sleep) – Stan między świadomością i naturalnym snem.

PROGRESJA WIEKU (Age progression) – Zwiększanie wieku klienta podczas stanu hipnotycznego.

PROJEKCJA (Projection) – Przypisywanie swoich uczuć komuś innemu.

PSYCHOANALIZA (Psychoanalysis) – Metoda oceny uporczywych podświadomych idei.

PSYCHOLOG (Psychologist) – Osoba badająca fenomeny świadomości i zachowania.

PSYCHOLOGICZNA PODPORA (Psychological crutch) – Opieranie się swoim ciężarem o inną osobę w celu wytworzenia określonych rezultatów.

PSYCHOSOMATYCZNY (Psychosomatic) – Funkcjonalna wewnętrzna relacja między umysłem a ciałem.

PUNKT FASCYNACJI (Fascination point) – Obiekt, na którym dany podmiot fiksuje swój wzrok w metodzie hipnotycznej.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

ILUZJE KINESTETYCZNE (Kinesthetic delusions) – Znieczulenie zupełne.

INDUKCJA SNU (Sleep induction) – Indukowanie stanu hipnotycznego.

JASNOWIDZENIE (Clairvoyance) – Umiejętność, którą przypisują sobie niektóre osoby, dostrzegania obiektów
nieobecnych w polu widzenia.

KATALEPTYCZNE USZTYWNIENIE (Cataleptic rigidity) – Usztywnienie mięśni, numer 10 w skali Davisa-Husbanda.

KATALEPTYCZNY (Cataleptic) – Spięcie (atak) mięśni.

KATALEPTYCZNY TRANS (Cataleptic trance) – Drugi etap stanu hipnotycznego, środkowy stan transu.

KONTRREGRESJA (Counter regression) – Proces powrotu ze stanu wycofania do stanu normalnego; jest to część
procesu wybudzania się z hipnozy.

KONTRSUGESTIA (Counter suggestion) – Sugestia, która ma przeciwstawić się sugestiom, które indukowały
hipnozę.

KONWULSJA (Convulsion) – Bezwarunkowy (mimowolny) napad (paroksyzm) koncentracji mięśni.

LECZENIE SZOKIEM (Shock therapy) – Wątpliwa metoda terapii, wykorzystująca prąd elektryczny do indukcji sztucznego stanu szoku.

LETARG (Lethargy) – Stan senności, ospałości lub otępienia.

MAGNETYZM MINERALNY (Mineral magnetism) – Wiara w to, że magnety mogą kontrolować wyniki w ciele.

MAGNETYZM ZWIERZĘCY (Animal magnetism) – Mesmeryzm. Zasady, których orędownikiem stał się Frederich Anton Mesmer.

MAGNETYK (Magnetizer) – Osoba, stosująca pierwsze zasady Mesmera.

MANIA – Nadmierny entuzjazm, szał.

MECHANIZM OBRONNY (Defense mechanism) – Sposób zachowania lub przekonanie przejęte przez dany podmiot, często nieświadomie, w celu ujawnienia prawdziwego stanu rzeczy, odnoszącego się do niego samego.

MEDIUM – Osoba, która jest podatna na czynniki nadprzyrodzone i zdolna przekazywać zdobytą w ten sposób wiedzę lub podejmować działania niemożliwe bez pomocy sił nadprzyrodzonych.

MEDIUM TRANSU (Trance medium) – Wykorzystanie zahipnotyzowanego podmiotu dla przewidywania przyszłości.

MESMERYSTA (Mesmerist) – Osoba stosująca zasady mesmeryzmu.

MESMERYZM (Mesmerism) – Zasady hipnotyczne, których orędownikiem stał się Mesmer.

METODA DYNAMICZNA (Dynamic method) – Metoda wykorzystująca zniekształcenia podmiotu dla indukcji stanu hipnozy,

METRONOM – Narzędzie służące do zaznaczania dokładnych odstępów czasu.

MONODEIZM (Monodeism) – Termin stosowany przez Braida dla hipnozy w stanie świadomym (waking hypnosis) i lżejszych etapów stanu hipnotycznego.

MOTYWACJA – Siła determinująca wzory zachowania.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

EKSTROWERTYK (Extrovert) – Osoba interesująca się bardziej światem zewnętrznym niż samym sobą.

ELEKTROENCEFALOGRAF (Electroencephalograph) – Aparat do wykrywania i nagrywania fal mózgowych.

ELEKTRYCZNA TERAPIA KONWULSYJNA (E.C.T. – Electric Convulsive Therapy) – Leczenie szokiem elektrycznym.

FENOBARBITAL SODU (Sodium phenobarbital) – Substancja stosowana w narkohipnozie.

FENOMEN (Phenomenon) – Wyjątkowa, nietypowa lun nienormalna rzecz lub zjawisko.

FLUIDYZM (Fluidism) – Teoria Mesmera związana z płynem utrzymującym życie, znajdującym się w ciele.

FOBIA – Chorobliwy lęk.

FRAKTONACJA (Fractonation) – Procedura hipnotyzowania podmiotu, budzenia go i ponownego hipnotyzowania wielokrotnie w tej samej sesji; skuteczny sposób na pogłębienie hipnozy.

FRENOLOGIA (Phrenology) – Badanie  nad strukturą czaszki jako wskaźnika zdolności umysłowych.

GESTY HIPNOTYCZNE (Hypnotic passes) – Gesty i ruchy wykonywane przez hipnotyka wokół ciała podmiotu bez dotykania go.

GŁĘBIA TRANSU (Trance depth) – Poziom odprężenia osiągany przez podmiot.

GRUPA ZŁAGODZONEGO REZULTATU (Moderate effect group) – Prosty eksperyment, który może być przeprowadzony po osiągnięciu w hipnozie etapu odprężenia, na przykład zmiany temperatury.

HALUCYNACJE (Hallucinations) – Postrzeganie pojawiające się pod nieobecność odpowiednich bodźców zewnętrznych.

HEMOFILIK (Hemophiliac) – Osoba doświadczona chorobą dziedziczną, występującą tylko u mężczyzn, ale przenoszoną genetycznie przez kobiety, charakteryzującą się dużym krwawieniem.

HIPERSTEZJA (Hypesthesia) – Wysoki poziom wrażliwości.

HIPNOANALIZA (Hypnoanalysis) – Hipnoza wykorzystująca techniki psychoanalizy.

HIPNODONTYKA (Hypnodontics) – Nauka o hipnozie stomatologicznej.

HIPNODYSK (Hypnodisc) – Dysk ze spiralami wykorzystywany do indukcji stanu hipnozy.

HIPNOGRAFIA (Hypnography) – Technika w hipnoanalizie, w której hipnotyzowany podmiot wyraża swoje konflikty psychologiczne poprzez rysowanie.

HIPNOID (Hypnoid) – Stan przypominający sen.

HIPNOTERAPIA (Hypnotherapy) – Leczenie poprzez hipnozę.

HIPNOTYK (Hipnotist) – Operator, prowadzący.

HIPNOTYK LAIK (Lay hypnotist) – Termin stosowany wobec osób, nie będących profesjonalnymi lekarzami, a stosujących techniki hipnotyczne w swojej działalności.

HIPNOTYK PROFESJONALNY (Professional hypnotist) – Osoba, której praca opiera się na zasadach hipnotyzmu.

HIPNOTYZM (Hypnotism) – Nauka o hipnozie.

HIPNOTYZM SCENICZNY (Stage hypnotism) – Hipnotyzm będący zabawą.

HIPNOTYZOWAĆ (Hipnotize) – Czynność indukowania stanu hipnotycznego.

HIPNOZA (Hypnosis) – Nazwa nadana stanowi hipnotycznemu przez doktora James’a Braida; hamowany (represjonowany) stan funkcjonowania umysłu, w którym idee są akceptowane poprzez sugestie, a nie przez logiczną ocenę.

HIPNOZA GRUPOWA (Mass hypnosis) – Jednoczesna indukcja grupy ludzi.

HIPNOZA MATKI (Mother hypnosis) – Łagodny, kołyszący ton głosu stosowany dla indukcji hipnozy.

HIPNOZA NARKOTYCZNA (Drug hypnosis, Narcohypnosis) -  Sen indukowany przez narkotyki (amatol sodu i sodium penthotal) wspierany sugestiami hipnotycznymi.

HIPNOZA OJCA (Father hypnosis) – Wykorzystanie silnego tonu głosu dla indukcji stanu hipnozy.

HIPNOZA W STANIE ŚWIADOMYM (Waking hypnosis) – Sugestie hipnotyczne akceptowane przez podmiot w stanie świadomym.

HISTERIA (Hysteria) – Pobudliwość emocjonalna powodowana przyczynami psychicznymi.

HYPNOS – Greckie słowo na sen.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

ACEDEMIE DE SCIENCES – Francuska Akademia Nauk

A.M.A. – Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne (The American Medical Association)

AMNEZJA (Amnesia) – Utrata pamięci. Amnezja, występująca często w hipnozie, może być albo spontaniczna albo indukowana poprzez sugestię.

ANALIZA (Analization) – Szczegółowe badanie elementów danej sytuacji w celu zdeterminowania rozwiązania lub wyniku.

ANIMOZJA (Animosity) – Niechęć prowadząca do wrogich działań.

AUTOHIPNOZA (Autohypnosis) – Hipnoza na samym sobie, hipnoza automatyczna.

AUTOMATYCZNA KONTROLA (Automatic control) – Automatyczne kontrolowanie procesu  psychicznego.

AUTORAPORT (Self-rapport) – Bycie w harmonii z samym sobą.

AUTOSUGESTIA (Autosuggestion) – Sugestia na samym sobie, w odróżnieniu od sugestii pochodzących od innych osób.

AUTOWARUNKOWANIE (Auto-conditioning) – Seria eksperymentów, których celem jest zdobycie kontroli nad podświadomością.

BAQUET – Francuskie słowo na ceber, balię; urządzenie stosowane przez Mesmera przy indukcji.

BÓL – przykre uczucie.

BRAIDISM – Teorie, których orędownikiem stał się James Braid.

BRITISH ASSOCIATION – Brytyjska grupa medyczna.

COUEISM – Zasady autosugestii, których orędownikiem stał się Emile Coue.

CZYNNOŚĆ IDEOMOTORYCZNA (Ideo-motor activity) – Ruch bezwarunkowy, będący skutkiem bezpośredniego wyrażenia jakiejś idei.

CZYNNOŚĆ MOTORYCZNA (Motor activity) – Wyznaczanie lub odnoszenie się do nerwu lub włókna nerwu, który przechodzi przez centralny system nerwowy lub zwój do mięśnia i poprzez impuls, który przenosi lub powoduje ruch.

CZYNNIKI SPRAWCZE (Causative factors) – Warunki, prowadzące do rozwoju zaburzeń umysłowych i fizycznych.

DIANETICS – Nauka stworzona przez Hubbarda, wykorzystująca, ale tego nie przyznająca, wszystkie zasady hipnotyzmu.

DYSOCJACJA (Dissociation) – Oddzielenie od świadomości pewnych elementów procesów psychicznych, które zaczynają wtedy działać niezależnie.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

Kto lub co ma kontrolę, gdy hipnotyzer poddaje sugestię, a hipnotyzowana osoba reaguje, ale deklaruje później, że nie miała świadomości swojej reakcji? Czy jest to ten sam mechanizm, który ma kontrolę podczas eksperymentów biofeedback, kiedy osoba nie ma bezpośredniej świadomości zmian w znacznikach (markerach) jej fizjologicznego funkcjonowania? Czy jest mu może bliżej do mechanizmu, który umożliwia dobrze znane „automatyzmy” lub zachowania wykonywane z przyzwyczajenia poza naszą świadomością? A czy może wszystkie te aspekty należą do jednego mechanizmu?

Te zachowania są od dawna nazywane reakcjami „niedobrowolnymi” i to właśnie jest przyczyną wrażenia, że hipnotyk ma bezpośrednią kontrolę nad hipnotyzowaną osobą. Weitzenhoffer nazwał to w 1974 roku „klasycznym skutkiem sugestii”, „transformacją podstawowej, ważnej treści komunikacji” w zachowanie, które wydaje się być niedobrowolne.

Jakie dokładnie jest zachowanie niedobrowolne? Lynn i Rhue w „Theories of Hypnosis” (1991) wyróżniają trzy spojrzenia na brak dobrowolności w hipnozie:

Doświadczenie zmniejszonej kontroli nad zachowaniem lub jej brak.

Nieumiejętność przeciwstawienia się sugestii.

Automatyczna reakcja, doświadczona jako pozbawienie wysiłku i sprawczości ze strony jednostki, ale z możliwością oporu, jeśli będzie pożądany.

#1 Taka sytuacja, blokowanie świadomości informacji zwrotnej względem zachowania jest w hipnozie powszechnym doświadczeniem. Niektórzy teoretycy twierdzą, że ten rodzaj doświadczenia jest najważniejszą cechą hipnozy.

#2 To przekonanie ma obecnie niewielu zwolenników. Większość współczesnych ekspertów od hipnozy zgadza się z tym, że osoba hipnotyzowana może stawiać opór niepożądanym sugestiom i taki opór stawia. Nawet pogląd neo-dysocjacji, który utrzymuje, że funkcjonowanie kognitywne może rozpaść się na różne odłamy, nigdy nie przyznaje się do całkowitej rezygnacji z kontroli „wolnej woli”, a mówi raczej o usunięciu z typowej funkcji na wysokim poziomie planowania.

#3 Jest to najbardziej kontrowersyjny ze wszystkich poglądów. Panuje powszechna zgoda na subiektywną percepcję braku dobrowolności w hipnozie, a idea przynajmniej utajonej umiejętności oporu na sugestie jest również przez ekspertów akceptowana. Jednak koncepcja łatwej reakcji z brakiem aktywnego zaangażowania ze strony jednostki jest kontrowersyjna. Pogląd społeczno-psychologiczny utrzymuje, że wolna wola jednostki jest „podzielona” i że jedna część aktywnie wykonuje sugestie, a druga odpowiada brakiem woli. Wcześniejsza teoria ideomotoryczna wskazywała, że reakcja jest bezpośrednim wynikiem sugestii, przypuszczalnie jakimś automatycznym mechanizmem reakcji językowo-behawioralnej („nieświadomość”), na który hipnotyk mógł wpłynąć.

Dokładne opisy aspektów poglądu społeczno-psychologicznego, poglądu neo-dysocjacyjno-kognitywnego i wielu innych pozostają jeszcze do zbadania w przyszłości.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

Inne badania, pokazujące reakcje na sugestie niespołecznego zachowania w warunkach eksperymentalnych, to między innymi:

W.R. Wells, “Experiments in the hypnotic production of crime”, Journal of Psychology, 1941, 11: 63-102.

M. Brenman, “Experiments in the hypnotic production of anti-social and self-injurious behavior”, Psychiatry, 1942, 5: 49-61.

Różni autorzy mówili o próbach podejmowanych przez CIA w celu zbadania i wykorzystania technik hipnotycznych dla kontroli umysłu. Wszystkie te badania zakończyły się niepowodzeniem. Niektórzy ludzie w niektórych sytuacjach są wyraźnie podatni na techniki nagłej konfuzji pod wpływem sugestii, jednak wykorzystanie klasycznej hipnozy w „kontroli umysłu” zupełnie się nie sprawdza. Jeśli uważasz przemowy wpływowych oratorów i duchownych jako formę hipnozy, wydaje się to być najsilniejsza forma wpływania na ludzkie umysły. I ten rodzaj sytuacji jest być może opisany zarówno w kontekście psychologii społecznej/psychologii grupy, jak i w kontekście indywidualnej reakcji na sugestię hipnotyczną.

Inny rodzaj technologii kontroli umysłu, który była wielokrotnie próbowany, to celowe kształtowanie drugich lub wielokrotnych osobowości. Prawdziwa natura zaburzenia wielokrotnej osobowości jest wciąż intensywnie badana, a niektóre wyniki sugerują, że u niektórych ludzi może wystąpić prawdziwe neurologiczne rozróżnienie miedzy stanami osobowości, pomimo niezdolności EEG do wychwycenia takich różnic. Jeśli jest to prawdą, wskazywałoby to, że co najmniej dla niektórych ludzi neo-dysocjacyjna teoria Hilgarda jest bliska prawdy oraz że występuje pewna dysocjacja poznawcza. Podobnie jak w przypadku prób kontroli umysłu podczas hipnozy scenicznej, nigdy nie uważano tego za sposób na kontrolowanie umysłów jednostek również w szerszym kontekście.

Eksperymenty, podczas których ludzie zachowywali się w sposób odbiegający od normy, kryminalny i autodestrukcyjny, są od dawna krytykowane, między innymi przez M.T. Orne’a, który wskazywał na zaufanie, jakim hipnotyzowana osoba darzy osobę przeprowadzającą cały proces i wiarę w to, że nie zostanie postawiona podczas eksperymentu w niebezpiecznych sytuacjach. Wskazywał również na to, że warunki eksperymentu są zbyt sztuczne, aby przedstawiać zachowanie jednostki w rzeczywistych sytuacjach. Pamiętamy też krytykę wobec eksperymentów Stanleya Milgram’a, zwanych „posłuszeństwem wobec władzy”, kiedy to ludzie wierzyli, że zadają innym osobom stopniowo coraz bardziej bolesne i niebezpieczne wstrząsy elektryczne (w ramach eksperymentu).

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

Bardzo możliwe, że prawda leży po środku: pomiędzy teorią stałych cech charakteru a teorią reakcji warunkowanych. Pewne kwestie „ekologiczne” obecne w reakcjach hipnotycznych, aspekty doświadczenia indywidualnego będą wykazywały tendencję pozostawania we wzajemnej spójności lub przesuwania się w kierunku spójności (dawnym przykładem jest tutaj teoria „dysonansu poznawczego”).

Na jednostki prawdopodobnie może wywrzeć wpływ sytuacja sztucznego hipnotycznego wyobrażenia, aby wykonywać rzeczy, które normalnie byłyby uważana ze nietypowe i aby robić je w nietypowym czasie i miejscach. Jednak również tutaj istnieją jasne „ekologiczne” granice.

Na przykład, większość badań zasugerowała, że dana jednostka może odrzucić i odrzuca niektóre sugestie, zarówno podczas hipnozy, jak również formy sugestii post-hipnotycznych i nie jest przymuszana bezpośrednio w hipnozie do postępowania wbrew swojej „woli”, choć może postępować pod wpływem fałszywych przesłanek.

Klasyczny badaniem wspierającym ten pogląd jest praca Miltona Ericksona „An experimental investigation of the possible antisocial use of hypnosis” opublikowana w Psychiatry w 1939 roku (2, 391-414). Podobny pogląd M. T. Orne’a został przedstawiony w rozdziale poświęconym hipnozie w książce z 1961 roku „The Manipulation of Human Behavior” (Biderman and Zimmer, 169-215). Orne twierdzi, że przymus lub „Svengali Effect” przypisywany czasem hipnozie jest produktem eksperymentalnej sytuacji hipnotycznej.

Jednakże, wykazano również, że jednostka może zostać przez hipnotyzera zwiedziona i kierując się zaufaniem wobec hipnotyzera, zachowywać się w dziwny sposób w nietypowych sytuacjach, nawet potencjalnie niebezpiecznych lub żenujących. Ten potencjał jest dobrze znany fanom „hipnozy scenicznej”, szczególnie w przypadku osób wyjątkowo podatnych na dramatyczne taktyki hipnotyzera scenicznego. Taktyki te różnią się zdecydowanie od klasycznej indukcji, wykorzystywanej w medycynie i psychoterapii, opierając się na zaskoczeniu, nagłym zakłopotaniu, presji społecznej i innych czynnikach nieobcych medycznym hipnoterapeutom, ale też zazwyczaj przez nich nie podkreślanych.

Klasyczne badanie, które ukazało sposób, w jaki jednostki wchodziłyby w reakcje hipnotyczne w sztucznych sytuacjach hipnotycznych, zostało przedstawione przez Loyda W. Rowlanda w „Will Hypnotized Persons Try to Harm Themselves or Others?”, Journal of Abnormal and Social Psychology, 34(1939): 114-117. Opisał je również William Corliss w „The Unfathomed Mind: A Handbook of Unusual Mental Phenomena” (120-123). Badanie to pokazało, jak hipnotyzowane osoby wkładają ręce do pudełek, w których myślały, że znajdują się węże (grzechotniki) i polewały kwasem twarze innych osób, myśląc, że nie są one chronione.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)

Dokładna natura tego, co doświadczamy jako „własną wolę” jest starym filozoficznym zagadnieniem, które próbują rozwiązać naukowcy i psychologowie.

Niektóre aspekty reakcji hipnotycznych wskazują na słabe punkty w zrozumieniu natury wolnej woli, na przykład: jej dokładny związek ze świadomością,  możliwości i ograniczenia stymulantów zewnętrznych (takich jak sugestia) w celu wpłynięcia na nasze doświadczenie sensoryczne i zachowanie oraz szczegóły wzorów, dzięki którym określone wydarzenia fenomenologiczne i fizjologiczne wpływają na siebie nawzajem.

Znaczna większość badaczy hipnozy wierzy w to, że jednostka posiada wolną wolę, na którą można wpłynąć za pośrednictwem sugestii hipnotycznej, ale nie można jej poprzez sugestię usunąć. Co więcej, na zachowanie jednostki mogą wpływać różne rzeczy, czego dana osoba może nie być świadoma, w związku z tym można reagować w sposób nieświadomy lub nie rejestrować świadomie swoich reakcji. Jednak niektórzy teoretycy zakwestionowali naturę własnej świadomości.

Kwestia własnej woli staje się ważna, gdy rozważymy długo badaną kwestię tego, czy hipnotyk może wpłynąć na jednostkę tak, aby zachowywała się w sposób odmienny od zwyczajnego postępowania, jak na przykład dopuszczanie się przestępstwa lub ranienie siebie lub innych.

Kwestia ta wzięła się częściowo z powszechnego przekonania, że cechy charakteru jednostki są ważniejsze od bezpośrednich stymulantów w kierowaniu danym zachowaniem. Niektórzy behawioralni teoretycy hipnozy pomniejszali rolę stałych cech charakteru i określone postępowanie jednostki przypisywali w dużej mierze reakcjom na stymulanty zewnętrzne. Dla nich nie jest to kwestia „zwyczajnego” zachowania, a raczej reakcji warunkowanych. Dobrym przykładem na taki punkt widzenia jest książka Andrew Salter’a „What is Hypnosis”.

Autor: Adam Dębowski, założyciel Instytutu NLP Coaching (Materiały w oparciu o szkolenie z hipnozy w Instytucie NLP Coaching)